Hesaplama
Dava harcı nedir?
Mahkemede dava açmak, yargı hizmetinden yararlanmak anlamına gelir ve bu hizmet karşılığında harç ödenir. Konusu para ile ölçülebilen davalarda harç, dava değerine göre belirli bir oranla hesaplanan nispi harçtır. Araç, dava açmayı düşünen kişilere bu konuda yaklaşık bir fikir vermek için hazırlandı.
Yasal dayanak
Yargı harçları 492 sayılı Harçlar Kanunu ve kanuna ekli tarifelerde düzenlenir. Nispi karar ve ilam harcının dörtte biri dava açılırken peşin olarak ödenir; kalan kısım kural olarak karar verildiğinde tamamlanır. Harç oranları ve maktu tutarlar her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellenir.
Aracımız nasıl hesaplıyor?
Araç, girdiğiniz dava değerini örnek olarak kullanılan binde 68,31 nispi harç oranıyla çarparak toplam nispi harcı bulur ve bu tutarın dörtte birini peşin harç olarak gösterir:
- Nispi harç = dava değeri × 0,06831
- Peşin harç = nispi harç ÷ 4
Örnek hesaplama
Dava değeri 150.000 TL olan bir alacak davasında toplam nispi harç yaklaşık 150.000 × 0,06831 ≈ 10.246,50 TL olur. Dava açılırken ödenecek peşin harç ise bunun dörtte biri, yaklaşık 2.561,63 TL olarak hesaplanır.
Dava değeri nasıl belirlenir?
Para alacağı davalarında dava değeri talep edilen tutardır. Taşınmazın aynına ilişkin davalarda taşınmazın değeri esas alınır ve bu değer gerektiğinde bilirkişi incelemesiyle belirlenir. Alacağın tam miktarının baştan bilinemediği durumlarda belirsiz alacak davası açılabilir; harç başlangıçta gösterilen değer üzerinden alınır, talep artırıldığında tamamlanır.
Araca dahil olmayan giderler
- Başvurma harcı: Nispi harca ek olarak maktu bir başvurma harcı alınır.
- Gider avansı: Tebligat, tanık, bilirkişi ve keşif giderleri için mahkemenin belirlediği gider avansı yatırılır.
- Vekâlet harcı ve pullar: Avukatla takip edilen davalarda vekâletname için ayrıca harç ödenir.
- Güncel oran: Araçtaki oran örnek amaçlıdır; dava tarihinde yürürlükte olan tarife esas alınır.
- Muafiyet ve adli yardım: Bazı davalar harçtan muaftır; ödeme gücü bulunmayan kişiler adli yardım talep edebilir.
Bazı uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. İzlenecek yolu ve toplam maliyeti dava öncesinde değerlendirmek, sürpriz giderlerin önüne geçer.
Maktu harca tabi davalar
Her dava nispi harca tabi değildir. Konusu para ile ölçülemeyen davalarda (örneğin bazı tespit davaları, boşanma davası) sabit, yani maktu bir harç alınır. Maktu harç tutarı dava türüne göre değişir ve her yıl güncellenen tarifede ayrıca gösterilir. Bu araç yalnızca nispi harca tabi, parasal değeri belirli davalar için kullanılmak üzere tasarlanmıştır.
Temyiz ve istinaf harçları
Dava ilk derece mahkemesinde sonuçlandıktan sonra istinaf veya temyiz yoluna başvurulması halinde, bu aşamalar için de ayrıca maktu harç ödenmesi gerekir. Bu harçlar, ilk derece mahkemesindeki nispi harçtan bağımsız ve görece düşük tutarlardır.
Harcın iadesi
Dava, davacı lehine sonuçlanırsa ödenen harçlar, yargılama gideri olarak davalıdan tahsil edilir. Davanın reddedilmesi halinde ise davacının ödediği harç kendisi üzerinde kalır. Davadan feragat veya sulh gibi hallerde harcın bir kısmının iadesi söz konusu olabilir; bu durumlar ayrı kurallara tabidir.
İcra takibinde harç
Dava dışında doğrudan icra takibi başlatılması halinde de harç ödenir; icra harcı dava harcından farklı bir tarifeye tabidir ve takip talebinde belirtilen alacak miktarına göre hesaplanır. Takibe itiraz edilip dava açılmasının gerektiği durumlarda, icra harcı ile dava harcı ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Karşı taraf vekâlet ücreti
Harçlardan ayrı olarak, davayı kaybeden taraf kural olarak haklı çıkan tarafın avukatlık ücretini de karşılamakla yükümlü tutulur; bu tutar, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'ne göre mahkemece belirlenir ve dava değerine bağlı olarak değişir. Bu nedenle dava açmadan önce hem harç hem de olası karşı vekâlet ücreti riskinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.