Anlaşmalı ve çekişmeli boşanma, nafaka, velayet ve mal paylaşımında haklarınızı ve çocuklarınızın yararını birlikte gözeten hukuki destek.
Evlilik birliğinin sona erme kararı, genellikle hayatın en zorlu dönemlerinden birine denk gelir. Bu süreçte yalnızca hukuki adımlar değil; çocukların düzeni, ortak konutun geleceği, birikimlerin paylaşımı ve ileriye dönük geçim kaygısı da aynı anda gündeme gelir. Aile hukuku dosyalarında amacımız, yargılama sürecini doğru yönetirken sizin ve varsa çocuklarınızın bu dönemi mümkün olduğunca sağlıklı geçirmesine katkı sağlamaktır. Atılacak her adımı önceden sizinle konuşur, hangi tercihin hangi sonucu doğurabileceğini anlaşılır bir dille aktarırız.
Aile hukuku yalnızca boşanma davasından ibaret değildir. Nafakanın artırılması ya da kaldırılması, velayetin değiştirilmesi, çocukla kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi, evlilik süresince edinilen malların paylaşımı ve aile içi şiddete karşı koruyucu tedbirler de bu alanın kapsamındadır. Her dosyada önce mevcut durumu birlikte netleştirir, ardından hangi yolun sizin açınızdan daha öngörülebilir olduğunu belgelere dayanarak değerlendiririz.
Boşanma Sürecinde İzlenen Yol
Türk Medeni Kanunu, boşanmayı iki ana yoldan mümkün kılar: anlaşmalı boşanma ve çekişmeli boşanma. İzlenecek yol, eşlerin boşanmanın kendisi ve sonuçları üzerinde uzlaşıp uzlaşamadığına bağlıdır. Dava, eşlerden birinin yerleşim yerinde ya da davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yerdeki aile mahkemesinde açılabilir.
Anlaşmalı boşanma
Evlilik en az bir yıl sürmüşse ve eşler birlikte başvurur ya da bir eşin açtığı davayı diğeri kabul ederse anlaşmalı boşanma mümkün hale gelir. Hâkim tarafları bizzat dinler ve sunulan protokolün hem eşlerin hem de çocukların yararına uygun olup olmadığını denetler. Protokolde velayet, kişisel ilişki, nafaka, mal paylaşımı ve varsa tazminat konularının açık biçimde yazılması, ileride yeni uyuşmazlıkların önüne geçer.
Çekişmeli boşanma
Taraflar anlaşamadığında dava; zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk ve akıl hastalığı gibi özel sebeplere ya da genel sebep olan evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına dayandırılır. Bu davalarda dilekçe aşamaları, ön inceleme, tanıkların dinlenmesi ve delillerin değerlendirilmesi gibi aşamalar bulunur; süre mahkemenin iş yüküne ve dosyanın kapsamına göre değişir.
Dava süresince alınan geçici önlemler
Boşanma davası açıldığında hâkim, dava süresince eşlerin barınması, geçimi, malların yönetimi ve çocukların bakımı için gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alır. Tedbir nafakası, ortak konutun kullanımı ve çocukla geçici kişisel ilişki bu aşamada belirlenir. Şiddet veya şiddet tehlikesi bulunduğunda 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamındaki koruyucu tedbirler, boşanma davasından bağımsız ve hızlı biçimde talep edilebilir.
Her iki yolda da süreci şu adımlarla yürütüyoruz:
- Evlilik birliğine, çocuklara ve mal varlığına ilişkin bilgi ve belgelerin toplanması
- Talep edilecek nafaka, velayet ve tazminat kalemlerinin gerçekçi biçimde belirlenmesi
- Dava dilekçesinin veya protokolün hazırlanması, duruşmaların takibi
- Kararın kesinleşmesi ve nüfus kayıtlarına işlenmesinin izlenmesi
Talep edilebilecek nafaka hakkında ön fikir edinmek isterseniz nafaka hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz; kesin tutarın hâkimin takdirine bağlı olduğunu unutmamak gerekir.
Nafaka, Velayet ve Mal Paylaşımı
Boşanma davalarında en çok tartışılan konular çoğunlukla boşanmanın kendisi değil, sonuçlarıdır. Bu nedenle nafaka, velayet ve mal rejimine ilişkin talepleri davanın başında belgelere dayanarak hazırlamak önemlidir.
Nafaka türleri
- Tedbir nafakası: Dava süresince eşin ve çocukların geçimi için hükmedilir.
- İştirak nafakası: Velayeti kendisine bırakılmayan ebeveynin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılımıdır.
- Yoksulluk nafakası: Boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eş lehine hükmedilebilir.
Nafaka miktarı belirlenirken tarafların gelirleri, giderleri, sosyal ve ekonomik durumları ile çocuğun ihtiyaçları birlikte değerlendirilir. Koşulların sonradan değişmesi, nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması için ayrı bir dava açılmasına imkân verir.
Velayet
Velayet kararında belirleyici ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Mahkeme çocuğun yaşını, eğitim düzenini, ebeveynlerle bağını ve gerektiğinde uzman raporlarını dikkate alır; idrak çağındaki çocuğun görüşü de dinlenebilir. Velayeti kendisine verilmeyen ebeveyn ile çocuk arasındaki kişisel ilişki gün ve saatleri belirtilerek düzenlenir; bayram ve yaz tatillerindeki görüşmeler ayrıca kararlaştırılır.
Mal paylaşımı
1 Ocak 2002'den sonra edinilen mallar bakımından, eşler aksini sözleşmeyle kararlaştırmamışsa yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılmadır. Boşanmada mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer ve her eş, diğerinin edinilmiş mallarındaki artık değerin yarısı üzerinde katılma alacağı talep edebilir. Kişisel mallar paylaşıma girmez. Mal rejiminin tasfiyesi çoğu zaman boşanma davasından ayrı yürütülür ve tapu, banka ve araç kayıtlarının titizlikle incelenmesini gerektirir.
Maddi ve manevi tazminat
Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz ya da daha az kusurlu eş, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir; kişilik hakkı saldırıya uğrayan eş ise manevi tazminat talep edebilir. Bu talepler boşanma davasıyla birlikte ileri sürülebileceği gibi, kararın kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı bir davayla da istenebilir.
Aile konutu ve ziynet eşyası
Boşanma sürecinde sıkça gündeme gelen bir diğer konu, aile konutunun akıbeti ve düğünde takılan ziynet eşyalarıdır. Aile konutu şerhi bulunan bir taşınmaz, eşlerden biri tarafından diğerinin rızası olmadan devredilemez veya üzerinde ipotek kurulamaz; bu koruma boşanma sonrasında da belirli şartlarla devam edebilir. Düğünde takılan altınlar ise kural olarak kadının kişisel malı sayılır ve mal paylaşımına dahil edilmez; bu eşyaların evlilik sırasında harcandığı iddiası varsa bunu ispat yükü iddia eden taraftadır.
Boşanma sürecinde pratik öneriler
Dava sürecine hazırlanırken evlilik süresince edinilen malların, bankadaki hesapların ve varsa ortak borçların bir listesini çıkarmanız, hem nafaka hem de mal paylaşımı taleplerinin gerçekçi biçimde hazırlanmasını kolaylaştırır. Çocuğunuz varsa okul, sağlık ve günlük bakım giderlerine ilişkin belgeleri de saklamanız, nafaka talebinizin somut delillerle desteklenmesini sağlar.
Evlilik birliğinin sarsılması ve kusur tespiti
Çekişmeli boşanmanın en sık dayanağı olan "evlilik birliğinin temelinden sarsılması" sebebinde, mahkeme tarafların kusur durumunu da ayrıca değerlendirir. Kusur tespiti; nafaka, tazminat ve bazı hallerde velayet kararlarını etkileyebildiğinden, dilekçelerde olayların somut tarih ve ayrıntılarla anlatılması, tanık listesinin doğru hazırlanması büyük önem taşır. Taraflardan yalnızca birinin kusurlu olması gerekmez; mahkeme her iki tarafın kusur oranını birlikte değerlendirir.
Boşanma sonrası soyadı ve nüfus kayıtları
Boşanma kararı kesinleştiğinde kadın, evlenmeden önceki soyadını yeniden alabilir; bazı şartlarla evlilik soyadını kullanmaya devam etmesi de mümkündür. Kararın nüfus müdürlüğüne işlenmesi genellikle mahkeme tarafından resen bildirilir, ancak işlemlerin tamamlandığının takip edilmesi, sonraki resmi işlemlerde gecikme yaşanmaması açısından faydalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Anlaşmalı boşanma ile çekişmeli boşanma arasındaki fark nedir?
Anlaşmalı boşanmada eşler boşanmanın kendisi ve velayet, nafaka, mal paylaşımı gibi tüm sonuçları üzerinde uzlaşır; evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir ve dava çoğu zaman tek duruşmada sonuçlanabilir. Çekişmeli boşanmada ise taraflardan biri boşanmaya ya da sonuçlarından birine itiraz eder; bu durumda dilekçe, ön inceleme, tanık ve bilirkişi aşamaları yaşanabilir ve süreç mahkemenin iş yüküne göre aylarca sürebilir.
Nafaka miktarı nasıl belirlenir?
Kanun nafaka için sabit bir oran öngörmez; miktar hâkimin takdirindedir. Hâkim tarafların gelirlerini, zorunlu giderlerini, yaşam standartlarını, çocuğun yaşını, eğitim ve sağlık ihtiyaçlarını birlikte değerlendirir. Maaş bordroları, kira sözleşmesi, okul ve sağlık giderlerine ilişkin belgelerin eksiksiz sunulması, gerçekçi bir nafaka kararı verilmesinde belirleyici olur.
Velayet kime verilir, sonradan değiştirilebilir mi?
Velayet, çocuğun üstün yararı gözetilerek hangi ebeveynin yanında daha sağlıklı gelişeceği değerlendirilip belirlenir. Mahkeme gerektiğinde pedagog veya sosyal çalışmacı raporu alabilir. Velayet kararı kesinleştikten sonra da çocuğun yararını olumsuz etkileyen yeni bir durum ortaya çıkarsa, velayetin değiştirilmesi için dava açılabilir.
Mal paylaşımı davası ne zaman açılabilir?
Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin dava, boşanma davasıyla birlikte açılabileceği gibi kararın kesinleşmesinden sonra ayrı bir dava olarak da açılabilir. Birlikte açıldığında mal rejimi davası, boşanma kararı kesinleşene kadar bekletilir. Katılma alacağı için uygulamada boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren on yıllık zamanaşımı süresi kabul edilmektedir.