Hesaplama
Tazminat hesaplama aracı ne gösterir?
İş kazası, trafik kazası ya da başka bir haksız fiil sonucu kalıcı sağlık kaybı yaşayan kişi, çalışma gücündeki azalma nedeniyle maddi tazminat talep edebilir. Bu hesap teknik uzmanlık gerektirir ve davada genellikle bilirkişiye yaptırılır. Araç, bu hesabın mantığını basit bir formülle göstererek beklentinize dair kaba bir gösterge sunar.
Yasal dayanak
Bedensel zararda tazminatın kapsamı 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 54. ve devamı maddelerinde düzenlenir; çalışma gücü kaybından doğan kayıplar bu kalemler arasındadır. İş kazalarında işveren sorumluluğu ayrıca 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu çerçevesinde değerlendirilir.
Aracımız nasıl hesaplıyor?
Araç dört değeri birbiriyle çarpar:
Yıllık net gelir × maluliyet oranı × karşı tarafın kusur oranı × kalan çalışma yılı
Örnek hesaplama
Yıllık net geliri 300.000 TL olan, yüzde 15 oranında kalıcı maluliyeti bulunan ve karşı tarafın yüzde 70 kusurlu olduğu bir kişi için 12 yıllık kalan çalışma süresi alındığında araç 300.000 × 0,15 × 0,70 × 12 = 378.000 TL gösterir.
Gerçek hesapta dikkate alınan ama araca dahil olmayan unsurlar
- Aktüerya hesabı: Bilirkişi aktif ve pasif dönemleri ayrı hesaplar; kişinin bakiye ömrü uygulamada esas alınan yaşam tablolarına göre belirlenir.
- Gelir artışı ve iskonto: Gelecekteki kazançların bugüne getirilmesi için artırım ve iskonto yöntemleri uygulanır.
- Mahsup edilecek ödemeler: SGK tarafından bağlanan gelirin peşin sermaye değeri ve bazı sigorta ödemeleri tazminattan indirilir.
- Müterafik kusur: Zarar görenin kendi kusuru varsa tazminat bu oranda azaltılır.
- Tedavi ve bakıcı giderleri: Bu kalemler ayrıca talep edilir; araç yalnızca kazanç kaybını gösterir.
Zamanaşımı
Haksız fiilden doğan taleplerde Türk Borçlar Kanunu'nun 72. maddesi uyarınca zararın ve sorumlunun öğrenildiği tarihten itibaren iki yıllık, her halde fiilden itibaren on yıllık süreler uygulanır. İş kazasından doğan taleplerde genellikle on yıllık zamanaşımı uygulanır.
İş kazasından doğan talepler iş hukuku kapsamında, iş mahkemelerinde görülür.
Manevi tazminat ayrıca değerlendirilir
Bu araç yalnızca maddi tazminatı, yani kazanç kaybını hesaplar. Bedensel zarar nedeniyle çekilen acı ve üzüntü için ayrıca manevi tazminat talep edilebilir; manevi tazminatın miktarı, olayın ağırlığına, tarafların sosyal ve ekonomik durumuna göre hâkim tarafından serbestçe takdir edilir ve herhangi bir matematiksel formülle hesaplanmaz.
Destekten yoksun kalma tazminatı
Olay ölümle sonuçlanmışsa, ölenin desteğinden yoksun kalan yakınları (eş, çocuk, bazı hallerde ana-baba) destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilir. Bu tazminatın hesabı, bu araçtaki maluliyet tazminatı formülünden farklı bir yöntem izler ve ölenin gelirinin kendi payı düşüldükten sonra desteklediği kişilere ayrılan kısmı esas alır.
Sigorta şirketinin sorumluluğu
Trafik kazalarında, aracın zorunlu mali sorumluluk sigortası bulunuyorsa, zarar gören öncelikle sigorta şirketine başvurabilir. Sigorta şirketinin sorumluluğu poliçe limitiyle sınırlıdır; limiti aşan zarar için kusurlu sürücüye veya işletene karşı ayrıca dava açılabilir.
Geçici ve kalıcı iş göremezlik farkı
Kaza sonrası tedavi süresince yaşanan ve tamamen iyileşmeyle sona eren gelir kaybı geçici iş göremezlik olarak adlandırılır ve bu araçla hesaplanan kalıcı maluliyet tazminatından ayrıdır. Geçici dönemdeki kayıplar SGK tarafından karşılanan ödenekle telafi edilmeye çalışılsa da bu ödenek net ücreti tam karşılamayabilir; aradaki fark ayrıca talep edilebilir.
Maluliyet oranı nasıl belirlenir?
Kalıcı maluliyet oranı, tam teşekküllü bir hastaneden alınan sağlık kurulu raporuyla tespit edilir. Rapora itiraz edilmesi gerektiğinde, dava sürecinde adli tıp kurumundan veya üniversite hastanelerinden ek rapor alınabilir; bu oran tazminat hesabının en belirleyici unsurlarından biri olduğundan raporun doğruluğu büyük önem taşır.