Hesaplama
Fazla mesai hesaplama aracı ne işe yarar?
Haftalık çalışma süresini aşan çalışmalar, normal ücretten daha yüksek bir oranla ödenmelidir. Pek çok çalışan bu ödemenin bordroya hiç yansımadığını işten ayrılırken fark eder. Araç, aylık ücretiniz ve fazladan çalıştığınız toplam saat üzerinden olası alacağınıza dair hızlı bir tahmin sunar.
Yasal dayanak
4857 sayılı İş Kanunu'nun 63. maddesine göre haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir. Kanunun 41. maddesi, bu süreyi aşan çalışmaların fazla çalışma sayıldığını ve her saat için normal ücretin yüzde elli fazlasıyla ödeneceğini düzenler. Sözleşmede haftalık süre 45 saatin altında kararlaştırılmışsa, bu süreyi aşıp 45 saate kadar olan kısım fazla sürelerle çalışma sayılır ve daha düşük bir zamla ödenir.
Aracımız nasıl hesaplıyor?
Araç aylık ücretinizi 225'e bölerek saat ücretinizi bulur; bu rakam otuz günlük ücretin haftalık 45 saatlik düzene göre saate bölünmesinde uygulamada kabul edilen değerdir. Saat ücreti seçtiğiniz zam oranıyla artırılır ve fazla çalıştığınız saatle çarpılır:
Saat ücreti × (1 + zam oranı) × fazla çalışılan saat
Örnek hesaplama
Aylık brüt ücreti 24.750 TL olan bir çalışanın saat ücreti 24.750 ÷ 225 = 110 TL'dir. Bir ayda 15 saat fazla çalıştıysa, yüzde elli zamla saat başına 165 TL, toplamda 165 × 15 = 2.475 TL fazla mesai alacağı ortaya çıkar.
Fazla çalışılan saatleri nasıl belirleyebilirsiniz?
Önce haftalık fiili çalışma sürenizi hesaplayın; ara dinlenmeleri bu süreden düşmeyi unutmayın. Ardından 45 saati aşan kısmı hafta sayısıyla çarpın. Örneğin ara dinlenme hariç haftada 48 saat çalışan biri için haftada 3, ayda yaklaşık 13 saat fazla çalışma ortaya çıkar.
Araca dahil olmayan unsurlar
- İspat: Fazla çalışmanın varlığı davada genellikle tanık beyanı, giriş-çıkış kayıtları ve yazışmalarla ispatlanır; tanığa dayanan hesaplarda mahkeme hakkaniyet indirimi uygulayabilir.
- Yıllık sınır ve onay: Yıllık fazla çalışma kural olarak 270 saati aşamaz ve işçinin onayı aranır.
- Zamanaşımı: Fazla mesai alacakları beş yıllık zamanaşımına tabidir.
- Ücrete dahil fazla mesai: Sözleşmede belirli bir sınıra kadar fazla çalışmanın ücrete dahil olduğu kararlaştırılmış olabilir.
Fazla sürelerle çalışma ile fazla çalışma arasındaki fark
Haftalık çalışma süresinin sözleşmeyle 45 saatin altında belirlendiği işyerlerinde, bu süre ile 45 saat arasında kalan çalışmalar "fazla sürelerle çalışma" olarak adlandırılır ve yüzde yirmi beş zamlı ücretle ödenir. 45 saati aşan kısım ise olağan fazla çalışma sayılır ve yüzde elli zamla ödenir. Araç varsayılan olarak standart fazla çalışma oranını esas alır; sözleşmenizde haftalık süre 45 saatin altındaysa gerçek hesapta bu ayrımın yapılması gerekir.
Denkleştirme uygulaması
Kanun, işverene tarafların anlaşması halinde haftalık normal çalışma süresini, işyerinde haftalık en çok kırk beş saat olmak kaydıyla farklı haftalara yayma (denkleştirme) imkânı tanır. Denkleştirme uygulanan işyerlerinde fazla çalışma, iki aylık (toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar) dönem sonunda ortalama haftalık çalışma süresinin 45 saati aşan kısmı üzerinden hesaplanır; bu nedenle tek bir haftanın 45 saati aşması, o hafta için otomatik olarak fazla mesai doğurmayabilir.
Yönetici konumundaki çalışanlar
İşyerinin tamamını sevk ve idare eden ve bu nedenle kendi çalışma saatlerini belirleyebilen üst düzey yöneticiler, kural olarak fazla mesai hükümlerinden yararlanamaz. Hangi pozisyonların bu istisna kapsamına girdiği, unvandan çok fiilen yürütülen görevin niteliğine göre değerlendirilir.
Gece çalışması ile ilişkisi
Gece çalışması, fazla mesaiden ayrı bir kavramdır; kanun gece çalıştırılabilecek süreyi günde yedi buçuk saatle sınırlar ve bu sınırın aşılmasını ayrıca düzenler. Gece vardiyasında fazla çalışma yapılması halinde hem gece çalışmasına ilişkin sınırlamalar hem de fazla mesai zammı birlikte değerlendirilmelidir.