Anonim ve limited şirketlerde genel kurul, ortaklığın en üst karar organıdır; sermaye artırımından yönetim kurulu seçimine, kâr dağıtımından esas sözleşme değişikliklerine kadar birçok önemli konu bu toplantılarda karara bağlanır. Ancak bir genel kurul toplantısı her zaman usulüne uygun yapılmayabilir ya da alınan karar, kanuna, esas sözleşmeye veya dürüstlük kuralına aykırı olabilir. Bu durumda şirketler hukuku kapsamında başvurulacak yol, genel kurul kararının iptali davasıdır. Bu yazıda bu davanın hangi hâllerde açılabileceğini, kimlerin dava açma hakkına sahip olduğunu ve sürecin nasıl işlediğini ele alıyoruz.

İptal Edilebilir Kararlar ile Batıl Kararlar Arasındaki Fark

Türk Ticaret Kanunu, genel kurul kararlarındaki hukuka aykırılığı iki farklı kategoride ele alır. TTK m.447'de sayılan hâllerde karar baştan itibaren geçersizdir, yani batıldır; bu hâller eşit işlem ilkesine aykırılık, anonim şirketin temel yapısına veya sermayenin korunması ilkesine aykırılık ile pay sahiplerinin vazgeçilmez nitelikteki haklarını ihlal eden kararları kapsar. Batıl kararlar için herhangi bir süre sınırı olmaksızın her ilgili, her zaman butlanın tespitini isteyebilir.

Bunun dışında kalan, kanuna veya esas sözleşmeye aykırılık taşıyan ya da dürüstlük kuralına aykırı biçimde alınan kararlar ise TTK m.445 ve devamı uyarınca iptal edilebilir kararlardır; bu kararlar iptal davası açılıp kesinleşene kadar geçerli kabul edilir, dava sonucunda mahkeme kararı iptal ederse karar geriye etkili olarak hükümsüz hâle gelir.

İptal Davasını Kimler Açabilir?

TTK m.446'ya göre iptal davası açma hakkı sınırlı bir çevreye tanınmıştır:

  • Toplantıda hazır bulunup kararın alınmasına olumsuz oy veren ve bu muhalefetini tutanağa geçirten pay sahipleri
  • Toplantıda hazır bulunmamış olsalar bile, toplantıya çağrının usulüne uygun yapılmadığını, gündemin gereği gibi ilan edilmediğini ya da genel kurula katılma yetkisi bulunmayan kişilerin katılmış olduğunu ileri süren pay sahipleri
  • Yönetim kurulu ve kararın yerine getirilmesi yönetim kurulu üyelerinin kişisel sorumluluğuna sebep olacaksa, yönetim kurulu üyelerinin her biri

Limited şirketlerde genel kurul kararlarının iptaline ilişkin ayrı bir düzenleme bulunmamakla birlikte, TTK m.622 uyarınca anonim şirketlere ilişkin genel kurul hükümleri, aksine bir hüküm bulunmadıkça limited şirketlere de kıyasen uygulanır; bu nedenle limited şirket ortakları da aynı usulle iptal davası açabilir.

Dava Süresi ve Yetkili Mahkeme

TTK m.448 uyarınca iptal davası, kararın alındığı tarihten itibaren üç aylık hak düşürücü süre içinde açılmalıdır. Bu süre oldukça kısadır ve kaçırılması hâlinde, karar butlan sebeplerinden birini taşımadıkça artık iptal talebiyle dava açılamaz hâle gelir; bu nedenle genel kurul tutanağının alınmasından hemen sonra kararın hukuki değerlendirmesinin yapılması büyük önem taşır. Dava, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde, şirket tüzel kişiliğine karşı açılır.

Sık Görülen İptal Sebepleri

Çağrı ve gündem usulsüzlükleri

Genel kurul toplantısına çağrının kanunda ve esas sözleşmede öngörülen şekil ve sürelere uyulmadan yapılması, gündemin yeterince açık ilan edilmemesi ya da gündemde yer almayan bir konuda karar alınması, en sık rastlanan iptal sebeplerindendir. Özellikle azınlık pay sahiplerinin toplantıdan zamanında haberdar edilmemesi, sonradan alınan kararların iptalini gündeme getirebilir.

Oy hakkının kullandırılmaması veya kısıtlanması

Kanunda veya esas sözleşmede öngörülen oy hakkının bir pay sahibine kullandırılmaması, toplantıya katılmasının usulsüz biçimde engellenmesi ya da imtiyazlı payların hukuka aykırı biçimde değerlendirilmesi, alınan kararların iptaline dayanak oluşturabilir.

Eşit işlem ilkesine ve dürüstlük kuralına aykırılık

Pay sahipleri arasında haklı bir sebep olmaksızın farklı muamele yapılması ya da çoğunluğun, azınlığın haklarını zedeleyecek biçimde kararlar alması, kararın iptalini gerektirebilir. Bu tür uyuşmazlıklarda mahkeme, kararın şirket menfaatiyle gerçekten örtüşüp örtüşmediğini ve alınma sürecinin dürüstlük kuralına uygun olup olmadığını birlikte değerlendirir.

İcranın Geri Bırakılması (İhtiyati Tedbir)

İptal davası açılması, kararın kendiliğinden uygulanmasını durdurmaz; dava süresince karar geçerli kabul edilir ve uygulanabilir. Ancak TTK m.449 uyarınca mahkeme, davacının talebi üzerine ve yönetim kurulunun görüşünü aldıktan sonra, kararın yürütülmesinin geri bırakılmasına karar verebilir. Bu, özellikle sermaye artırımı, birleşme veya önemli bir malvarlığının devri gibi geri dönüşü güç sonuçlar doğurabilecek kararlarda önemli bir koruma mekanizmasıdır ve davayla birlikte ayrıca talep edilmesi gerekir.

İptal Davasının Şirkete ve Üçüncü Kişilere Etkisi

Mahkemenin iptal kararı, kesinleştiğinde tüm pay sahipleri hakkında hüküm ifade eder; yani dava sadece davacıyı değil, şirketin tüm ortaklarını bağlar. İptal kararı kesinleştiğinde, iptal edilen genel kurul kararına dayanılarak yapılmış ticaret sicili tescilleri de buna göre düzeltilir. Ancak iyiniyetli üçüncü kişilerin kazandığı haklar, kararın iptal edilmesinden doğrudan etkilenmeyebilir; bu nedenle iptal davasının üçüncü kişilerle olan ilişkilere etkisi, her somut olayda ayrıca değerlendirilmelidir.

Yönetim Kurulu Üyelerinin Dava Açma Yetkisi

Kanun, yalnızca pay sahiplerine değil, belirli şartlarla yönetim kurulu üyelerine de iptal davası açma yetkisi tanımıştır. Bir genel kurul kararının yerine getirilmesi, yönetim kurulu üyelerinin kişisel sorumluluğuna yol açacak nitelikteyse, üyelerin her biri bu kararın iptalini talep edebilir. Bu düzenleme, yönetim kurulunun hukuka aykırı bir kararı uygulamak zorunda kalıp sonradan kişisel sorumlulukla karşılaşmasının önüne geçmeyi amaçlar ve uygulamada nispeten az başvurulan ama önemli bir koruma aracıdır.

Davaya Hazırlanırken Dikkat Edilmesi Gerekenler

  1. Genel kurul tutanağının, hazirun cetvelinin ve toplantıya çağrıya ilişkin belgelerin eksiksiz temin edilmesi
  2. Muhalefet şerhinin tutanağa usulüne uygun ve açık biçimde geçirilmiş olup olmadığının kontrol edilmesi
  3. Üç aylık hak düşürücü sürenin kararın alındığı tarihten itibaren titizlikle takip edilmesi
  4. İvedi bir zarar riski varsa icranın geri bırakılması talebinin davayla birlikte ileri sürülmesi

Şirketler arasındaki uyuşmazlıklarda genel kurul kararının iptali dışında, ticari alacakların tahsili gibi konularda da benzer süre ve usul hassasiyeti bulunur. Dava açmadan önce yaklaşık harç ve masraf kalemleri hakkında fikir edinmek için dava harcı hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Toplantıya katılmayan bir pay sahibi iptal davası açabilir mi?

Evet, belirli şartlarla açabilir. Toplantıya çağrının usulüne uygun yapılmadığını, gündemin gereği gibi ilan edilmediğini veya genel kurula katılma yetkisi olmayan kişilerin katıldığını ileri süren pay sahipleri, toplantıda hazır bulunmamış olsalar dahi dava açabilir.

Üç aylık süre kaçırılırsa hiçbir hak kalmaz mı?

İptal davası açma hakkı üç aylık hak düşürücü sürenin geçmesiyle kural olarak ortadan kalkar. Ancak kararın TTK m.447'de sayılan butlan sebeplerinden birini taşıdığı durumlarda, süreye tabi olmaksızın butlanın tespiti her zaman istenebilir.

İptal davası şirketin faaliyetlerini durdurur mu?

Hayır, dava açılması tek başına kararın uygulanmasını durdurmaz. Kararın yürütülmesinin geri bırakılması için ayrıca mahkemeden ihtiyati tedbir niteliğinde bir talepte bulunulması gerekir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; genel kurul kararına ilişkin itirazınızın kendi şirket yapınıza göre değerlendirilmesi için bir avukatla görüşmeniz yerinde olur.